የሚቴን ውሁድና የሃይድሮጂን ሰልፋይድ አደጋ

በሚቀዘቅዝበት ጊዜ ሚቴን ሃይድሬት በውቅያኖስ ወለል ስር ታምቆ አደጋ ሳይፈጥረ ይቀመጣል። አሁን ግን የአየር ጸባዩ እየሞቀ ሲመጣ ጋዞቹ ለማምለጥ ይጣደፋሉ። ሳይንሳዊ ሪፖርቶች እንደሚያመለክቱት ወደ ከባቢ አየር መውጣት ጀምረዋል። ፓርማፍሮስቱ/ግግሩ መሬት ክፍል በየቀኑ በመቅለጥ ላይ ይገኛል።⁶⁵

የዚህ አደገኛ ጊዜ መዳረሻ ምልክቶች እየታዩ ናቸው፣ ቀደም ሲል በመሬት አካል ስር ተጋግሮ በሰላም ተከማችቶ የነበረው የሚቴን ጋዝ አሁን ከሀይቆችና ከሌሎች አካባቢዎች እየፈላ/ bubbling ነው።⁶⁶
ይህ ከቁጥጥር ውጭ የሆነ ግዙፍ ጋዝ መቼ እንደሚያመልጥና በድንገት ከፍ ያለ ሙቀት በማድረግ ከቁጥጥር ውጭ የሆነ የአለም ሙቀት መጨመርን እንደሚያስከትል ማንም መናገር አይችልም። ያ ደግሞ እጅግ አደገኛ ነው።

በመሆኑም የሚያሳስበን ሚቴን ብቻ አይደለም። ከውቅያኖስ በርካታ ጋዞች አሉ። [ለምሳሌ] በምድራችን ታሪክ ውስጥ የሃይድሮጂን ሰልፋይድ መሰረት 90% የሚበልጠጡ ፍጥረታት ሙልጭ ብለው በመጥፋታቸው ነው። ⁶⁸

የሃይድሮጂን ሰልፋይድ እንደአወሳሰዱ መጠን ብቻውን በተለያዩ የሰውነት ክፍሎቻችን አይን አፍንጫ ጉሮሮ የመተንፈሻ ቱቦ ላይ የመከርከር ስሜት ያመጣል፣ ድንገተኛና ያልተጠበቀ ውርጃን፣ የአካላችን ተግባራት የማስተጒጎል፣ ራስ ምታት፣ መደበርና መቻጫን ስሜት፣ ማስመለስ፡ ማሳል፣ የመተንፈስ ችግር፣ አይን የመጉዳት፣ ------ በድንነት፣ ሞት ወዘተ።

ስለ አለም መቀት መጨመር ባናነሳ እንኳን ጋዙ ራሱ እኮ ሊገለን ይችላል። በአሁኑ ወቅት ብዙ የሚቴን ጋዝ ወደ ከባቢ አየር አምልጦ በርካታ ሰዎች በራስ ምታት የአእምሮ ህመም ላይ ይጥላል ወይም አካላቸውን እያሰቃየ ይገኛል እንደ ሳይንቲስቶች ምርምር እንሚያሳየው።

የሚቴን ጋዝ ራስ ምታት ያስከትላል፣ የመተንፈሻ አካላትንና የልብ ስራ መስተጒጎልን ያስከትላል፣ መጠኑ ከበዛም በማፈን ሊገድል ይችላል። ከካርቦን ሞኖክሳይድ መርዛማነትጋር ተመሳሳይ ነው። የካርቦን ዳዮክሳይድን 23 እጥፍ ያህል አደገኛ ገዳይ ነው።

ሌሎች ከእንሰሳት የሚመነጩ ገዳይ ጋዞች

የእንሰሳት እንዱስትሪ ሌሎች ገዳይ መርዘኛ ጋዞችንም ይለቃል። ትልቁ የናይትረስ ኦከሳይድ ምንጭ ማለትም 65%የሚሆነውና 300 ያህል ጊዜ የካርቦንዳዮክሳይድን የሙቀት-አማቂነት ሃይል አለው። እንዲሁም 64% የሚሆለውን አሞኒያ- አሲዳማ ዝናብ የሚያስከትለውን ጋዝና ሃይድሮጂን ሰልፋይድ - ገዳይ የሆነውን ጋዝ እንሰሳት ያመነቻሉ። ስለዚህ እንሰሳትን ማርባት መተው ማለት ሚቴንን ጨምር እነዚህን ገዳይ ጋዞች ሁሉ ማስወገድ ነው።⁶⁹

የጥቁር ካርቦን አውዳሚ ውጤት

ጥቁር ካርቦን በአለም አካባቢ የሚገኙትን የበረዶ ንጣፎችና ሽፋኖችን በፍጥነት እንዲቀልጡ የሚያደርግ 680 ጊዜ ከካርቦንዳዮክሳይድ የበለጠ ሙቀት አማቂ ብናኝ/አካል ነው። እስከ 40% የሚሆነው የጥቁር ካርቦን ብናኝ ልቅት ለእንሰሳት ግጦሽ ደኖችን በማቃጠል  የሚመጣ ነው።

ሳይንቲስቶች እንደሚሉት ለእንሰሳት እርባታ ሲባል የደቡብ አሜሪካ ደኖች ተመንጥረው እየተቃጠሉ ወደ 60% የሚደርስ የጥቁር ካርቦን ብናኞች በንፋስ ሃይል ወደ አንታርክቲካ ተወስዶ ጉዳት እያደረሰ ነው።

ፈጣን የማብረድ ውጤት ለማምጣት ስጋን ማምረት ማቆም

በሚቀጥሉት አስርና ሁለት አስርተ-አመታት ፕላኔታችንን መብረድ/መቀዝቅዘ ማየት ከፈለግን መጀመሪያ ሚቴንን መቀለስ የበለጠ አመርቂ ውጤት ያስገኛል። እናም በፕላኔታችን ላይ ትልቁ የሚቴን ምንጭ እንሰሳት ስለሆኑ፣ ቪጋን መሆን ፈጣኑ የጋዙ መቀነሻ መንገድ ነው፣ በዚህም ፕላኔቷን በፍጥነትና በስኬት ማቀዝቀዝ ማለት ነው።

የዩኤስኤ ተመራማሪና የአይፒሲሲ አባል የሆኑት ዶ/ር ኪርክ ስሚዝ እንዳሳዩት በጥቂት አመታት ጊዘ ውስጥ የሚቴን መክሰም ካርቦንዳዮክሳይድን ጥሎት ያልፋል፣ እናም በአስርተ አመታት ውስጥ ይህ ከመላ-ጎደል ሲጠፋ ካረቦንዳዮክሳድ ግን ፕላኔቷን በማሞቅ በከባቢ አየር ውስጥ ለሺህ አመታት ይቆያል። ስለዚህ ፕላኔቷን በፍጥነት ለማቀዝቀዝ ከፈለግን ቀደም ብለው ሊጠፉ የሚችሉትን ማስወገድ ነው። ⁷¹

በሌላ አነጋገር በአጭር ጊዜ ውስጥ ሚቴን የበለጠ ጎጂ ነው፣ ካቆምነው ግን የአለም ሙቀት መጨመር አዝማሚያ በፍጥነት መቀልበስ እንችላለን።

እጅግ የተሻለው ነገር ስጋ መብላትን መተው ነው፣ እስሳትን መግደል ማቆም ነው፣ የእስሳት እርባታን ማስቀረት ነው። ከዚየም ሚቴንና ናትረስ ኦክሳይድ ይጠፋሉ ማለት ነው። በዚህ መሰረት ትልቁን የአየር ብክለትም ቀነስን ማለት ነው። የአለም ሙቀት መጨመርንም ሂደት ጋታን ማለት ነው። እንደነገርኳችሁ 80%ው ወዲያው ይወገዳል፤ ውጤቱንም በጥቂት ሳምንታት ውስጥ ማየት እንችላለን።

ውቅያኖሶችን መትረፍ

የውቅያኖሶችን ሙት ቀጠናዎች መስፋፋት መግታት

የእንስሳት እርባታን ማቆም ሌሎች በርካታ ፋይዳዎች አሉት። ለምሳሌ የውቅያኖስ ሙት ቀጠናዎች በመሰረቱ የሚፈጠሩት በአብላጫው ከእንስሳት የመኖ እርሻ ከሚፈስ ማዳበሪያ ነው። የውቅያኖስ ሙት ቀጠናዎች ሙት ቀጠናዎች ለውቅያኖስ ስነ-ምህዳር ደህንነት አደገኛ ናቸው፣ ነገር ግን ከእንስሳት ጋር የተያያዘውን ተግባራትን፣ ውቅያኖሶችን መበከል ካቆምን ይህን ሁኔታ ማስቀረት እንችላለን።

ግዙፉ የሜከሲኮ ባህረ-ሰላጤ የሙት ቀጠና - ኒው ጀርሲን የሚያክለው የሚያክለው፣ ፍጥረተ-ውሃን ያፈነው በመሰረቱ ከመካከለኛው ምእራብ የሚፈሰው የናትሮጀን ውህድ ነው፣ የእንስሳት ቆሻሻና ከምግባቸው (ሰብል) ማምረቻ ማሳ የሚፈሰው ማዳበሪያ ውጤት ነው፤ ይህ ቆሻሻ መርዛማ ነው። አንቲባዮቲክ፣ ሆርሞኖችና ጸረ-ተባይ መርዞች፣ እናም ከ10 እስከ 100 ጊዜ ሃይለኛ ገዳይ በሽታ-አምጪ ተዋስያን - እንደ ኢ-ኮላይና ሳልሞኔላ ያህል ይዘት ያለውን የያዘ ነው፣ ከሰው ሰገራ ጋር ሲወዳደር።⁷²

አንድ ጊዜ በ1995 ስምንት ኤከር (16ሄክታር የህል) ትልቅ በአሳማ ፍግ የተሞላ የውሃ ገንዳ pig-manure lagoon በሰሜናዊ ካሮሊና ፈንድቶ ወደ 25ሚሊዮን ጋሎን (100ሚሊዮን ሊትር የህል) መርዛማ ቆሻሻ፣ በአውዳሚነቱ የታወቀውን የኤክሶን-ቫለዴዝ Exxon-Valdez  ነዳጅ ፍሳሽ እጥፍ የሚሆን ፈሶ/አምልጦ ነበር። በቆሻሻው ውስጥ የሚገኘው የናትሮጂን ውህድ በኒው ወንዝ ውስጥ የሚገኙትን በመቶ ሚሊዮን የሚቀጠሩ አሳዎችን ወዲያውኑ ለህልፈት ሲዳርግ ብከላው ወደ ውቅያኖሱም በመዛመቱ የበለጠ ጉዳት አድርሷል።⁷³

እንስሳት፡ ትልቁ የውሃ ማጠራቀሚያ

                                                                                                                                                                       — ባን ኪ-ሙን 

ውሃ ማለት ለህይወታችን ሁሉም ነገር ማለት ነው፣ ውሃ ህይወት ነው። ውሃን መጠበቅና መንከባከብ አለብን፣ የምንችለውን ሁሉ ማድረግ አለብን። የመጀመሪያው እርምጃ ቪጋን መሆን ነው፣ ምክኒያቱም በፕላኔታችን 70% በላይ የሚሆነውን ንጹህ ውሃ የሚጠቀመው የእንስሳት እንዱስትሪ ስለሆነ ነው።

        •  የአየር ለውጥ ወጪ

በአውሮጳ ኮሚሽን ጥናት ግምት የአየር ለወጥ እስከ $74 ትሪሊዮን ወጪ ሊጠይቀ/ ይችላል። የአንድ ሜትር የባህር ከፍታ የባህር ማእበል በመጨመር እስከ $1.5 ትሪሊዮን ዶላር የሚገመት የንብረት ጥፋት ያስከትላል። ⁹⁵  

        —የአካባቢ ሳይቲስቶች  ፋ. ኤከርማንና ኢ.ስታንቶን

         የጃፓን የቸልተኝነት ዋጋ እስከ $176 ቢሊዮን/አመት ይደርሳል በ2100። ⁹⁶

        —ፕሮ.ኖቡኦ ሚሙራና ባልደረቦቹ

        •  በቪጋን አመጋገብ ገንዘብ መቆጠብ

አለማቀፋዊ የቪጋን አመጋገብ መከተል በ2050 ከሚያስፍልገው ጠቅላላው ወጪ ማለትም $40-ትሪሊዮን የአየር ለውጥን ለመሰርየት የሚያስፈልገውን እስከ 80% ($32 ትሪሊዮን ዶላር) ወጪ ይቀንስልናል ⁹⁷

        —ኤለክ ስቴፌስት በኔዘርላንድ የአካባቢ ዳሳሽ አጀንሲ

ስጋ በመብላት የሚመጣ የጤና ጠንቅ እየጨመረ እንደመጣ ግልጽ ነው። እንስሳት ሆርሞንና አንቲባዮቲክ በብዛት እየተሰጣቸው፣ እንደ ስጋ ሲበሉ የሰውን ጤና አደጋ ላይ ይጥላሉ።

ደግሞም በቄራያዎች አካባቢ እንደ አሞኒያና ሃይድሮጂን ሰልፋይድ ያሉ መርዛማ ተረፈ-ምርቶች ይኖራሉ። እነዚህ መርዛማ ነገሮች የብዙ ሰራተኞችን ህይወት አደጋ ላይ ይጥላሉ።

ስጋ እንደ ምግብ የሰው ልጅ ወደ ሰውነቱ የሚወስድ የጤናማ ያልሆነ፣ መርዝ፣ ንጽህና የጎደለው ነገር ነው። ለጤናችን የምናስብና ህይወታችንነ የምንወድ ብንሆን ኖሮ ስጋ በጭራሽ አንበላም ነበር። ያለ ስጋ እድሜያችን ረዥም፣ ጤነኞች፣ ጥበበኞች ነን።

ሳይንስ ስጋን የብዙ አይነት ካንሰሮች፣ የለብጋግጠ ህመም፣ የደም ግፊት፣ስትሮክ ከመጠን በላይ ውፍረት መንስኤ እንደሆነ አረጋግጧል። ዝርዝሩ ይቀጥላል፣ ይቀጥላል። እነዚህ ከስጋ መብላት ጋር የተቆራኙ በሽታዎች በሚሊዮኖች የሚቆጠሩትን ሰዎች ይገድላሉ፤ ሌሎች ሚሊዮን ሚሊዮን ሰዎችን ለህመምና አካለ-ጎዶሎነት ይዳርጋሉ። ስጋ መብላት የሚያስከትለው ትራጄዲ/አሳዛኝ ፍጻሜ መጨረሻ የለውም። ባሉት ሳይንሳዊና ህክምና መረጃዎች እስካሁን ይህንን ማወቅ ነበረብን።

አስቀያሚውን/ቆሻሻውን ሁኔታ ሳናወሳ፣ እንስሳቱ እስከሚታረዱ ድረስ የሚቆዩበት የተጨናነቀው አካባቢ፣ እንደ የኣሳማ ጉንፋን አምጪ-ቫይረስ ያሉትን የሚያሰራጭ ነው። እውነቱ በስጋ የሚተላለፉ በሽታዎች የሰውን የሚመስለው እንደ እብድ ላም ያሉ በሽታዎች እጅግ ጋዳይ ናቸው። የእብድላም በሽታ የያዘው ሰው ከአሳ!ኝ ሞት ሊተርፍ አይችልም። እንደ ኢ-ኮላይ፣ ሳልሞናላ፣ ወዘተ፣ ያሉ ሌሎች በካዮችም አደገኛ፣ ለዘለቄታው ጎጂ የሆኑና ወደ ሞት የሚያመሩ በሽታ ሊያመጡ ይችላሉ።

በቪጋኑ አለም፣ በመሰረቱ ከእንስሳት ማረቢያ ከሚመነጩ፣ በኢ-ኮላይ፣በገዳይ ባክቴሪያ መንስኤነት የህጻነትን አእምሮ የሚጎዳ ወይም የሽባ በሽታ አሳዛኝ ዜና አይኖርም። በኣሳማ ጉንፋን ወረርሽኝ፣ ወይም በእብድ ላም በሽታ፣ በካንሰር፣ በስኳር፣ በስትሮክና በልብ፣ በሳልሞላ፣ ኢቦላ፣ ወዘተ፣ ወዘተ፣ ምክኒያት የራስ ምታት እንኳን አይኖርም። በጣም የምንፈራው ኤድስ እንኳን፣ መነሻው ለምግብ እንስሳት ከማደን ነው። ከአስቀያሚውና ቆሻሻው የእንስሳት ማርቢያ አካባቢዎች 75% ለሚሆኑ ሰውን እያሚያጠቁ ላሉት በሽታዎች ተጠያቂ ነው።

ለጤንነታችን መልካም ነው የተባለው ወተት እንኳን በተቃራኒው የበሽታ(ትልቅ ወጪን ጨምሮ) መንስኤ የሆነ መርዝ ነው። ጥቂቶቹ እነሆ፡ የባክቴሪያ ማይክሮቦች፣ ጸረ-ተባይ መርዝና በቺዝ ከእንስሳት የሆድ ውስጥ የሚገኙ ኤንዛይም፣ በወተት ውስጥ ከሚገኙ ሆርሞኖች የጡት ፕሮስቴት/ካንሰርና የቆለጥ ካንሰር፣ ሊስቴሪያና የክሮን በሽታ፣ ኦስትሮፖሮሲስ፣ ከመጠን ያለፈ ውፍረት፣ የስኳርና የልብ በሽታን የሚያመጡ ሆረሞኖችና ስቦች፣

        •  የስጋና ወተት የጤና ዋጋ
        በ2010 በአሜሪካ የልብ በሽታ ህክምና $503,000 ያስወጣል ነበር። ⁹⁸  
      በአመት የካንሰር ህክምና$6.5 ቢሊዮን ይጠይቃል።
       የስኳር በሽታ በአመት $174 ቢሊዮን ነው።
       አንድ ሰው ከክብደት ጋር የተያያዘ የህክምና ወጪ በአመት $93 ቢሊዮን ይደርሳል። ⁹⁹

ካርቦንዳዮክሳይድን (CO₂₎ በፍትነት መቀነስ/ማስቆም አንችልም፣ ምክኒያቱም በአንድ ምሽት ይህንን የሚያከናውን ቴክኖሎጂ አሁን የለንም። በዩኤስኤ ጎዳናዎች ላይ ስንት በኤሌክትሪክ የሚንቀሳቀሱ መኪናዎች እናያለን? ይህ ምን ያህል ካርቦንዳዮክሳይድ ይቀንሳል? ብዙ አይደለም። የሚቴን ብከላ ግን ከእንስሳት እርባታ፣ ያንን ካቆምን የሙቀት መጨመር ብሎ ነገር አይኖርም!

ሳይንስ ትንሽ በመራመድ ካርቦንዳዮክሳይድን በመሰብስ ከባህር ውሃ ጋር ቀላቅሎ ሲሚንቶ መፍተር ችሏል። ያ ሲሚንቶን ለማመምረት ካርቦንዳዮክሳይድን ለሚጠቀሙ የአሰራር ስልቶችና አዲስ ካርቦንዳዮክሳይድን ከባቢ አየር እንዳይ በከል ለመቀነስ ይረዳል። ነገር ግን አዲስ ቴክኖሎጂ ሰርቶ ገበያ ለማውታት ረዥም ጊዜን ይጠይቃል።

ካርቦንዳዮክሳይድን በመምጠጥ የተፈጥሮ ሳርና ደን ከካርቦን-ሰብሳቢ ቴከኖሎጂ የበለጠ ውጤታማ እንደሆኑ የተመድ የአካባቢ መርሃ-ግብር ገልጿል። በተጨማሪም እንደሚመስለኝ አስተማማኝም አይደሉም። በደንብ አልተሞከሩም። ካርቦኑ እንደገና በተጠናከረ መልክ ወደ አየር የሚሾልክ/የሚያመልጥ ቢሆንስ? ከአመት እስከ አመት፣ በአስርተ አመታት ሰብስበን፣ እናም አንድ ነገር ቢከሰት፣ ቢያመልጥ ምንልናደርግ ነው

ስለዚህ በቪጋን አመጋገብ፣ ለጤናችን የሚስማማውን በመመገብ፣ ለእንስሳቱና ለአካባቢውም  መልካም የሆነውን መመገብ ነው፣ ሌላውን ተፈጥሮ ታስተካክለዋለች፥ ታድሰዋለች፡ ሚዛኑን በመጠበቅ አለምን ታድናለች። ¹⁰⁰